Zwemhaak

‘Het angstzweet  brak mij uit, ik kreeg kriebels van het Sportfondsenbad’.

Het was een filmpje dat mijn dochter via whatsapp mij stuurde. Onze knappe kleindochter van zes liep in het zwembad op de springplank van enkele meters hoog naar de rand van de plank. Ze keek even naar haar mama en sprong toen zonder aarzelen van de plank af  rechtop het water in.  In mijn hoofd klonk het applaus voor het dappere meisje. Ze had al haar zwemdiploma en nu had zij haar angst voor het diepe overwonnen. Het bracht mij even terug in de tijd. Naar de jaren vijftig, toen ik zwemles kreeg.

Ikzelf ben geen waterrat. Integendeel zelfs. Ik heb zelfs geen diploma, niet eens A. Kan ik dan niet zwemmen? Jazeker wel, de schoolslag. Daarmee kom ik vooruit, maar ook niet meer dan dat. Het liefst moet ik de bodem kunnen voelen. Maar toch, ik kan het zwembad van de ene helft naar de andere overzwemmen. Ogen gericht op de rand, blij als ik mijn handen kan uitsteken om die aan te raken en vast te pakken.

Heb ik dan geen zwemles gehad? Jawel, in de jaren vijftig van de vorige eeuw was er al schoolzwemmen in Amsterdam. Op de christelijke ds. Mansveltschool, waar ik in vijf jaar tijd mijn diploma haalde (dat zal ik nog eens vertellen hoe dat ging), werd in de derde of vierde klas zwemles gegeven. Niet in de klas natuurlijk, maar in het Sportfondsenbad West achter de Jan Evertsenstraat. Een ideale locatie, want je kon dan ook nog als het lukt een ijsje halen bij snackbar Marja. Aan dat overdekte zwembad heb ik nu niet bepaald goede herinneringen.

Ik kreeg van  het bad al snel de kriebels, ook van de kurken bandjes of zwemvestjes, wat zal het zijn geweest. Om nog maar te zwijgen van de badmeester met zijn haak, die met harde stem spreid sluit spreid sluit riep. Ik kan mij nog herinneren dat in het kleine bad we elkaar moesten helpen met de juiste zwemslag. Een klasgenootje hield je vast terwijl jij dan met de schoolslag vooruit werd geholpen. Maar ik was bang. Zo gauw ik werd losgelaten, dreigde ik te zinken, maar de kurken bandjes hielden mij drijvend. Uiteindelijk lukte het mij toch zo te zwemmen, maar niet zonder die bandjes. Anders brak het angstzweet mij uit.

De haak

Ik kwam ook nog in het diepe terecht om met de stalen haak van de badmeester vooruit te worden geholpen. De haak van de badmeester. Er zijn zeker leeftijdsgenoten die daar een trauma aan hebben overgehouden. Maar ik bleef bang. Rugslag? Praat mij er niet van. Als ik niet werd geholpen, zonk ik subiet. Het was ook niks, de haak werd onder je hoofd geschoven. Veel hielp het allemaal niet.  Niets kon mij die angst overwinnen in dat sombere zwembad met die koude betegelde muren en de hol klinkende stem van de badmeester, die geen medelijden met mij had.

Was dat bad maar nooit in 1938 gebouwd, denk ik nu dan. Dat lelijke geval heeft er uiteindelijk tot 2006 gestaan, toen werd het Sportfondsenbad afgebroken. Maar aan de andere kant, het heeft ook veel kinderen wel aan een zwemdiploma geholpen. Dat ook weer wel.

Gibraltarbad

Heb ik dan helemaal geen fijne herinneringen aan het zwemmen gehad in de jaren vijftig? Wel degelijk. Mijn oom en tante woonden met hun vier kinderen aan de Solebaystraat in de buurt van Sloterdijk. Achter hun woningblok had je het Gibraltar pierenbadje, onderdeel van het monument Keesmanblokken. Een pierenbadje voor peuters aangelegd in de herfst van 1951 en voor iedereen die lekker in ondiep water op warme dagen wilde spartelen en spelen. Om diverse redenen verbleef ik soms enkele dagen tot meerdere weken bij mijn oom en tante en daar speelde ik wel eens met ze in het pierenbadje. Heerlijk!

Jan van Galenbad

Maar er was meer. Denk aan het Jan van Galenbad aan het eind van de Jan van Galenstraat. Daarachter was het tot eind jaren veertig alleen maar polderland, totdat de huizen van Slotermeer werden gebouwd. Ik mocht van mijn moeder naar het bad om verkoeling te zoeken, als ik tenminste maar niet in het diepe ging. Het was ook niet ver lopen, misschien tien minuten met mijn jongensbeentjes. Met duikbrilletje van mijn oudere broers, want wat is leuker om met je hoofd onder water te gaan en te zien wat daar gebeurt. Nou, niet zo veel natuurlijk. Vissen zag ik niet, evenmin kikkers of andere waterbewoners. Wel voeten en benen van andere kinderen. Maar ik vond het prachtig.

In het Jan van Galenbad waren de mannen en jongens gescheiden van de vrouwen en meisjes door een hekwerk.  Je kunt het je niet meer voorstellen, maar toen, in die tijd, was alles nog anders. Het zwembad, geopend in 1941, grensde in die tijd aan de uiterste westrand van Amsterdam, zo werd dat toen in dagblad Het Volk omschreven, omringd door landerijen. De openingsredes van de notabelen werden begeleid door koeiengeloei en dat kun je je nu niet meer voorstellen als je nu op die plek zou staan.

De andere zwemherinneringen zijn afkomstig uit onze vakanties in Vlieland en Castricum aan de stranden van de Noordzee. Nou ja, ‘zwemherinneringen’ , zeg gewoon maar watergespartel in het zilte nat. Ook fijn.

Nog even terug naar deze tijd. De vraag is dan:  spartel ik als driekwart-eeuwer nog altijd wel eens in het water? Welja, in Spanje, waar wij in de schaduw van palmbomen zitten en af en toe verkoeling vinden in het zwembad van het complex aan zee. Trappetje omlaag en vervolgens zwemmen naar de overkant (in de breedte natuurlijk) en dan even onderdompelen en weer terug. Heerlijk. Met de schoolslag. Ooit geleerd in het verre Amsterdamse verleden.