Met de trein…

‘Uit tal van woningen wapperde de driekleur’

Sloterdijk. Waarom blijft die naam altijd voortleven in mijn jeugdherinneringen? Het station? De huisjes en kerk langs de dijk? Of heeft het te maken met mijn afkomst? Immers, moeder werd geboren in Sloten, opa en oma woonden en trouwden in Sloten en ja, het raadhuis van de gemeente Sloten bevond zich aan de Dorpsstraat in het dorp Sloterdijk. In de jaren vijftig van de vorige eeuw wist ik dat natuurlijk niet. Station Sloterdijk. Nu stopplaats voor honderden treinen per dag.

Waarom een verhaal over station Sloterdijk? Het enige dat mij over dit station is bijgebleven dat aan het eind van de Amsterdamse Admiraal de Ruijterweg het station Sloterdijk te vinden was. Waar ik eens als kind de trein nam naar het Centraal. Voor een dubbeltje. Of was het een kwartje? Maakt ook niet uit het was bijna voor nop. Hoe bijzonder was het dat ik eens met mijn nichtje in 1958 of 1959 voor een paar stuivers met de trein van Sloterdijk naar Amsterdam Centraal ging. En dan terug wandelen. Het kon in de jaren vijftig allemaal.

1839 en 1890

We gaan even terug in de tijd. Een stukje geschiedenis over een stationnetje, dorp met een kerkje en een spoorlijn die ooit in 1839 werd geopend. Van de Westpoort in Amsterdam naar Haarlem. Wie een kaartje kocht in die oude tijd en aan de rechterkant van het treinstel zat, zag na een aantal minuten een dorpje met kerk liggen. Sloterdijk. De stoomlocomotief denderde echter door en uitstappen was er niet bij. Tot 1890.

Inwoners van het dorp vroegen begin 1890 aan de directie van de Hollandsche Spoorwegmaatschappij of er niet een halte kon komen. Aan dat verzoek werd voldaan en toen die bevestiging kwamen zonden de bewoners van Sloterdijk meteen een dankbetuiging aan de Minister van Waterstaat.

1 Juni was het zover. We gaan even de krant uit die tijd lezen.

,,De datum van 1 Juni 1890 zal ongetwijfeld in de gedenkbladen van het nederige dorp Sloterdijk met gulden letteren worden geboekstaafd. Langer dan een halve eeuw snorden alle treinen van de Hollandsche IJzeren-Spoorweg-Maatschappij door het plaatsje heen en van Zondag af is Sloterdijk, om zoo te zeggen, aan het Europeesch spoorwegnet verbonden. Dat thans uit de richting Amsterdam zeven en uit de richting Haarlem zes treinen te Sloterdijk stilhouden, is een belangrijk en vermeldenswaardig feit’’, zo meldde het Rotterdams Nieuwsblad en andere Nederlandse kranten.

,,De Sloterdijkers beseften blijkbaar het gewicht van dien eersten Juni-dag, want uit tal van woningen wapperde de driekleur, de bewoners stonden op straat met elkander te praten over de groote gebeurtenis van den dag en de dorpsjeugd stond aan de hekken langs de spoorbaan en was een en al bewondering. De twee Sloterdijksche rustbewaarders hadden in de nabijheid van de halte post gevat en men kon op hun gelaat lezen, dat zij hun betrekking van veel meer gewicht beschouwden dan vroeger.’’

Het mooie verslag vervolgt verder:

,, Toen de eerste spoorlijn in Engeland tusschen twee, in eikaars onmiddellijke nabijheid liggende, plaatsen werd geopend, reed op den eersten dag een oude juffrouw mede, die een karbies, een hondje, een parapluie, een broodje met kaas, een fleschje eau de cologne en nog heel veel meer zaken bij zich had. Op zeker oogenblik kwam de conducteur zeggen: „Uitstappen, juffrouw!“ „Uitstappen ?“ vroeg het mensch verbaasd, „waarom ?” „Wel, omdat u gearriveerd is!” „Maar ben je nou heelemaal simpel man?” zei de juffrouw, „gearriveerd? Grut, me pakkies liggen nog niet eens goed en ik zit nog niet!” ,,lets dergelijks zou bij Sloterdijk ook kunnen voorvallen, want de Amsterdammer, die er heen spoort, is er in drie minuten en kijkt mal op zijn neus als hij reeds aan ’t eind van zijn reis is. Enfin, dat zal wel wennen; de mensch toch went aan alles, behalve aan hangen, zooals de dief zei.’’

Opgeheven

Toen mijn grootouders in 1914 in het Raadhuis van Sloterdijk in het huwelijk traden, was er geen halte meer. Er werd amper nog gebruik gemaakt van dit mini-stationnetje en op 3 mei verscheen in de kranten de mededeling dat de halte werd opgegeven. Het loonde niet meer om deze halte te handhaven. Waarschijnlijke reden was de opening van de tramlijn Amsterdam-Zandvoort aan Zee in 1904. Met de Blauwe Tram naar de zee, de stoomtrein was niet meer nodig.

Nieuw station

Tot 1956. De uitbreiding van de hoofdstad in westelijke richting maakte duidelijk dat Amsterdam een vierde station nodig had. Eerder, in 1953, was al besloten dat de tramlijn van Amsterdam naar Zandvoort aan Zee in 1956  zou worden opgeheven, hetgeen ook kon hebben  bijgedragen aan de beslissing om te komen tot een nieuw station Sloterdijk. Op 5 januari werd in de kranten groots aangekondigd dat Sloterdijk een eigen station krijgt. Voor de 160.000 nieuwe bewoners van Amsterdam Nieuw West, zoals Slotermeer, Geuzenveld en Osdorp ook werd aangeduid, was een nieuw station van groot belang geworden. Vanaf 3 juni 1956 zouden in beide richtingen dagelijks 60 tot 70 treinen stoppen.

Het was die zondag de derde juni best een bijzondere dag. Het station was door vertragingen in de aanleg (de winter was kouder dan normaal) nog niet helemaal af, maar de opening ging niet helemal ongemerkt voorbij. De eerste treinreizigers die uitstapten werden met bloemen ontvangen: het echtpaar Veenendaal uit Zandvoort. Honderden Amsterdammers kwamen uit nieuwsgierigheid kijken naar het nieuwe station, dat ontworpen werd door architect K. van der Gaast.

De officiële opening vond op 13 augustus plaats. De opening van het nieuwe station was niet zo maar een memorabel moment. Het was de aanzet tot veel grotere veranderingen, die uitmondden in de opening van uiteindelijk het huidige station in 1983 en de bijna ontmanteling van het dorp Sloterdijk, opgeslokt door het grote Amsterdam. Bijna, want langs de Spaarndammerdijk staan nog altijd de oude huisjes van Slooterdyck, zoals het dorp eeuwen geleden werd genoemd. . En de Petruskerk uit 1663. Een stukje historie dat nooit mag worden vergeten en verdwijnen.