Gekleurde vlekken
Het is een term die bijna in het vergeetboek is geraakt. Kachelbenen. Het woord kachel geeft al aan dat het iets met verwarming te maken moet hebben. Dat is ook zo. De kachel met kolen, waar je er dicht bij moet zitten omdat het anders te koud was. Centrale verwarming was in de jaren vijftig van de vorige eeuw nog onbekend. Het huis werd verwarmd met kolen, in de slaapkamer stond eventueel nog een oliekacheltje, het Aladdin petroleumkacheltje als bijverwarming.
Kachelbenen kwamen bij mensen voor als je langdurig voor de brandende kachel zat terwijl er geen andere verwarming was. De huid kreeg een rode vlekkerige kleur. Mijn moeder had vaak die verkleurde benen. Het was geen ramp, want die vlekken verdwenen op den duur als de kachel weer uit is.
In de wintermaanden was voor veel kinderen de eerste ochtendactiviteit kolen scheppen in de kolenkit en die naar de kachel brengen. Zo verging het ook bij ons. In de zomer werden de kolen gebracht door de kolenboer, die de zakken kolen vijf trappen omhoog sjouwden naar de zolderverdieping. Ook bij ons, op de zolder, waren kolenhokken gebouwd.
De kolen werden in de kolenkit geschept en naar de woonkamer beneden gebracht. De kachel werd eerst gevuld met een laagje kolen, waarna met aanmaakblokjes of een krant de haard werd aangestoken. Nadat de eerste kooltjes begonnen te gloeien kon geleidelijk aan meer kolen worden toegevoegd. De as werd onder de kolen opgevangen in de asla, die op een gegeven moment natuurlijk moest worden geleegd. Meestal voordat de kachel ’s ochtends weer ging branden.
De kolen waren in de laat negentiende eeuw en vervolgens in de 20e eeuw een uitkomst voor het warm houden van de huizen en met name de woonkamers. Daarvoor was het vooral turf dat gebruikt werd voor verwarming. In Nederland werd in 1899 de Oranje Nassaumijn 1 geopend om Nederland te voorzien van kolen.
Zuid Limburg werd op de kaart gezet door de mijnbouw. Nieuwe mijnen werden geopend, de boerendorpen werden ingesloten door de opbloeiende mijnindustrie, die vele duizenden uit niet alleen Nederland, maar ook uit andere landen, aan het werk hielp.
De mijnbouw floreerde, de kolen vonden hun weg naar industriegebieden en steden. Brandstofhandelaren zorgden voor de levering aan de kolenboeren, die de kooltjes verkochten aan de bevolking, die de kans kregen via hun kolenhaarden de woonkamer warm te houden. Men was niets anders meer gewend, totdat het gas in Groningen werd ontdekt. Tot in de jaren 60 van de 20e eeuw werden kolenkachels veel gebruikt. Maar na 1970 was het helemaal over. De kolenkachels werden vervangen door olie- en gaskachels. De centrale verwarming begon haar intrede te doen.
Bronnen:
Wikipedia
Historiek.net
Nationaal Archief
Beeldbank Amsterdam